स्वस्त दरात वस्तुंची विक्री करणा-या ‘डी-मार्ट’च्या यशाची कहाणी तुम्हालाही बिझनेससाठी प्रेरणा देईल – श्री. विजय बडगुजर, नंदुरबार

कुठल्याही सणासुदीला, समारंभाला किंवा महत्त्वाच्या प्रसंगी आपल्याला पूर्वतयारी करावी लागते. ह्या तयारीमधे सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे खरेदी! आपल्याला अनेक गोष्टींची आवश्यक्ता भासते ह्या कार्यक्रमांसाठी! प्रत्येक वेळी वेगवेगळ्या वस्तू खरेदी करण्यासाठी वेगवेगळ्या दुकानात जावे लागते. त्यामुळे खूप वेळ जातो आणि त्यामानाने खर्चही जास्त होतो.पण, अनेक वस्तू एकाच छताखाली आणि MRP पेक्षा जर कमी किमतीत मिळाल्या तर? वेळ, शक्ती आणि पैसा ह्या तिन्हीची बचत होईल. ह्याच संकल्पनेतून इ.स. २००२ मध्ये डी-मार्ट सुरू करण्यात आले. डी-मार्ट ही एक अशी सुपरमार्केट चेन आहे जी ग्राहकांना एकाच छताखाली अनेक प्रकारच्या गृहोपयोगी वस्तू आणि वैयक्तिक उत्पादनांची ऑफर देण्याचे लक्ष्य ठेवते. प्रत्येक उत्पादनांचा साठा करतो, ज्यात अन्न, प्रसाधनगृह, सौंदर्य उत्पादने, वस्त्र, स्वयंपाकघर, बेड आणि आंघोळीचे कापड, घरगुती उपकरणे आणि बरेच काही आहे. ज्याचे बर्याच ग्राहकांनी कौतुक केलं आहे.

ग्राहकांना मोठ्या किंमतीला चांगली उत्पादने ऑफर करणे हे डी-मार्टचे मुख्य उद्दीष्ट आहे. श्री. राधाकिशन दमानी आणि त्यांच्या कुटुंबीयांनी भारतीय कुटुंबाच्या वाढत्या गरजा भागवण्यासाठी डी-मार्टची सुरूवात केली.
२००२ मध्ये पवई येथे त्याच्या पहिल्या स्टोअरच्या प्रक्षेपणानंतर, महाराष्ट्र, गुजरात, आंध्र प्रदेश, मध्य प्रदेश, कर्नाटक, तेलंगणा, छत्तीसगड, एनसीआर, तामिळनाडू, पंजाब आणि राजस्थानमध्ये डी-मार्टची साखळी आहे. ते कार्य करीत असलेल्या प्रदेशांमधील सर्वात स्वस्त किरकोळ विक्रेता असण्याचे त्यांचे ध्येय आहे, अधिक शहरांमध्ये नियोजित नवीन ठिकाणांसह त्यांचा व्यवसाय वाढत आहे.डीएमार्ट स्टोअरची सुपरमार्केट चेन एव्हेन्यू सुपरमार्ट्स लिमिटेड (एएसएल) च्या मालकीची आणि ऑपरेट आहे. कंपनीचे मुख्यालय मुंबईत आहे. डी मार्ट, डी मार्ट मिनिमेक्स, डी मार्ट प्रीमिया, डी होम्स, डच हार्बर इत्यादी ब्रांड एएसएलच्या मालकीच्या आहेत.

श्री. राधाकिशन दमानी यांनी स्थापन केलेली कंपनी ऍव्हेन्यू सुपरमार्ट्स लि. (एएसएल) यांच्या मालकीचे आणि संचालन डी-मार्टचे आहे. श्री राधाकिशन दमानी यांना भारतीय इक्विटी बाजारामध्ये एक गुंतवणूकदार म्हणून व्यावसायिक जगात मान दिला जातो.
त्यांनी एक कंपनी तयार केली आहे, जी ग्राहकांच्या गरजा समजून घेण्यासाठी व योग्य उत्पादनांसह त्यांचे समाधान करण्यासाठी सतत प्रयत्नशील असते.
मुख्य व्यवसाय मूलभूत तत्त्वे आणि मजबूत नैतिक मूल्यांवर ठाम विश्वास ठेवणारे श्री. दमानी यांनी डीएमार्टला एक कार्यक्षम, मोठ्या आणि फायदेशीर रिटेल साखळीची निर्मिती केली आहे जी ग्राहक, भागीदार आणि कर्मचार्‍यांद्वारे अगदीच आदरणीय आहे.डी-मार्टमध्ये भारतीय कुटुंबाच्या दैनंदिन गरजा भागवणारी नवीन उत्पादने आणि प्रवर्ग संशोधन करतो, ओळखतो आणि उपलब्ध करतो.
दमानी एक शांत माणूस आहेत. त्यांचा साधी रहाणी उच्च वचारसरणी ह्यावर ठाम विश्वास आहे.

आता आपण त्यांच्या यशस्वी व्यवसायाचे १० मुद्दे विचारात घेऊ जे अवलंबिले तर आपण ही यशस्वी होऊ शकतो.

१. दूरदृष्टी ठेवणे :

वॉरेन बफेप्रमाणेच दमानीसुद्धा दीर्घ मुदतीचा विचार करण्यासारखे मूल्यवान गुंतवणूकदार आहेत.जेव्हा त्याने उद्योजक बनला, तेव्हा त्याने तोच दृष्टीकोन कायम ठेवला आणि कोणत्याही फास्ट शॉर्टकटवर अवलंबून न राहता डी-मार्ट बांधले.

नफ्याची दूरदृष्टी ठेऊन त्यांनी हा व्यवसाय उभारला.

२. छोट्यातून सुरवात (small is big) :

दमानी ह्यांनी विस्ताराची घाई केली नाही. छोट्या प्रमाणात सुरूवात केल्यामूळे व्यवसायावर त्यांना नियंत्रण ठेवता आले आणि नंतर त्यांना व्यवसाय विस्तारात अडचणी कमी आल्या.

३. आपल्या लोकांचे मूल्य ठेवा :
दमानी ह्यांची सुरूवात आपल्या बाजारपेठाच्या फ्रँचायझीने झाली. जेव्हा त्यांनी विक्रेते आणि पुरवठादारांशी वैयक्तिक संबंध बनवण्यास सुरुवात केली तेव्हापासून ते दोघांनाही महत्व देतात.त्यांनी विक्रेते आणि पुरवठादार ह्यांना कधीही निराश होऊ दिले नाही.ग्राहक हा राजा आहे हे ओळखून त्यांनी ग्राहकांना देखील आकर्षित करून कायमचे जोडले. स्टोअर चा साठा कधीही संपत नाही.

४. कमी खरेदी करा, स्वस्त विक्री करा :
दमानी ह्यांना त्यांच्या व्यवसायात काय करायचे हे पक्के ठाऊक होते. लोकांना दैनंदिन वापराची उत्पादने मोठ्या प्रमाणात सूट देऊन मोठ्या प्रमाणात ग्राहक आणि विक्री वाढविणे हे त्यांचे एकमेव ध्येय बनले.
त्याच्यातील एक मार्ग म्हणजे त्याच्या पुरवठादार आणि विक्रेत्यांना काही दिवसात पैसे देणे.

५. स्थानिक भागांना जास्त महत्त्व :
जरी डी-मार्ट ही देशातील सर्वात यशस्वी किराणा किरकोळ साखळी आहे, परंतु दमानी यांनी ती फक्त पश्चिम राज्यांपुरतीच मर्यादित ठेवली आहे. त्यामागील एक कारण म्हणजे विस्तृत पुरवठा साखळ्यांऐवजी स्थानिक पुरवठ्यावर त्यांचे अवलंबून असणे.म्हणजेच उगीच फापटपसारा वाढवून गुंतागुंत वाढविण्यापेक्षा स्थनिक पातळीवर विस्तार करून जास्त यश संपादन करणे हा मार्ग दमानी ह्यांनी अवलंबला आणि लवकरच तो मार्ग योग्य होता हे सिद्ध झाले.

६. सावकाश जा :
डी-मार्टची १६ वर्षांपूर्वी सुरुवात झाली असली तरी अंबानी वगैरे मोठ्या उद्योजकांच्या तुलनेने फारच कमी म्हणजे काही राज्यांमध्ये फक्त ११९ स्टोअर्स आहेत.
वेगवान विस्ताराऐवजी दमानी यांनी योग्य गती स्वीकारली ज्यामुळे त्यांना व्यवसायवर लक्ष केंद्रित करता आले.

७. दिखाऊपणा टाळणे :
दमानी यांना माहित होते की त्यांच्या उपक्रमामागील हेतू म्हणजे जास्तीत जास्त ग्राहकांना कमीत कमी किंमतीची उत्पादने करणे. दिमखावर, बडेजावपणावर आपली उर्जा वाया घालवण्याऎवजी त्यांनी ग्राहकांना खूश करण्याचे तंत्र अवलंबिले.त्यांच्या स्टोअर्समध्ये उत्पादनांची मर्यादा (उत्पादने कमी पण साठा जास्त) आहे आणि सजावट देखील साधी आहे.लोकं फक्त एकाच गोष्टीसाठी येतात : कमी किंमत.हे लक्षण त्यांच्या स्वतःच्या राहणीमानावर प्रतिबिंबित होते. ते फक्त पांढरा शर्ट आणि पांढरा पायजमा घालतात, ज्यासाठी त्यांना “मि. व्हाईट अँड व्हाइट (Mr. white & white)” म्हटले जातं.

८. कळपाकडे दुर्लक्ष करा :
एक उद्योजक म्हणून त्याचा दृष्टीकोनही तसाच आहे. रिटेलमध्ये बर्‍याच नवीन-मूर्त कल्पना आल्या, जसे की विविध ई-कॉमर्स ट्रेंड, ज्याला दमानी ह्यांनी मुळीच महत्त्व दिले नाही.त्यांच्या मते फॅशन किंवा ट्रेंड त्या माणसाला प्रभावित करू शकत नाही ज्याला हे माहित असते की आपल्याला काय हवी आणि ते कसे मिळेल!

९. उधारी टाळा :
किरकोळ व्यवसायातील उधारी आणि विलंब देयके (late payment) धोकादायक असतात कारण ते आपल्या पुरवठा आणि खर्चावर वाईट परिणाम करतात. दमानी हे उधारीपासून कायम दूर राहतात आणि पुरवठा करणार्यांच्या अपेक्षेपेक्षा लवकर पैसे देतात.

१०. आपले कार्य बोलू द्या :
दमानी त्यांच्या प्रसिद्धीला फारसे महत्त्व देत नाहीत ज्यामुळे त्यांना त्यांच्या कार्यासाठी संपूर्ण समर्पण करता येते, पूर्ण वेळ कार्यासाठी देता येतो.
आपल्या क्षेत्रात त्यांनी केलेली मंद आणि शांत वाढ ही त्याच्या कामावरच लक्ष केंद्रित करण्याचे महत्त्वाचे लक्षण आहे.त्यांनी क्वचितच एखाद्या दूरदर्शन वाहिनीला किंवा वृत्तपत्राला मुलाखत दिली असेल.