नर्मदा परिक्रमा:एक विलक्षण अनुभूती👇भाग ७०👇- बडगुजर. इन

• 

नर्मदा परिक्रमा एक विलक्षण अनुभूती भाग ७०
नर्मदे हर

मागच्या भागात मी तुम्हाला मला भेटलेल्या आजी-आजोबा बद्दल सांगितलं होतं. झांसी घाट च्या आश्रमात आलेल्या त्या गुंड माणसाचा अनुभव सांगितला होता आणि ते छोटसं बाळ कसं मला सोडत नव्हतं ते सांगितलं होतं. आजोबांनी सांगितल्याप्रमाणे मला माझ्या प्रश्नांची उत्तरं मिळत होती ती माझ्या भवतालच्या निसर्गाकडून. आम्ही बीझोरीच्या मार्गाने जात होतो. इथून पुढे मुंडा महाअरण्य सुरू होणार होतं. ‌म्हणायला रस्ता मार्ग होता. अधूनमधून गाड्याही येजा करत होत्या, मात्र चढाव इतका जास्त होता की त्या गाड्या घसरून खाली येतील की काय असं त्यांच्याकडे पाहून वाटत होतं. अख्खा डोंगर चढून जाणं होतं. रस्त्याने असला तरी चढाव तो चढाव. इथं कुठे दुकान नव्हतं, घर नव्हतं, की काही व्यवस्था नव्हती. दोन्ही बाजूला जंगल. सारखी तहान लागायची. पाणी संपलं होतं, उगाच घोटभर बाटलीत पडू देऊ म्हणून काय ते शिल्लक होतं. आम्हाला भूकही लागली होती. कधी एकदा हा चढाव पार करुन पहिलं जे काय गाव येईल त्या गावातच मुक्काम करायचा असाच विचार आम्ही करत होतो. मला आजोबांचे शब्द आठवत होते. “पुछो सवाल”, त्यांनी मला प्रश्न विचारायला लावले होते आणि मला प्रश्नांची उत्तरं मिळाली देखील होती. मग मी प्रश्न विचारायला सुरुवात केली. डोंगराला प्रश्न विचारला, रस्त्याला प्रश्न विचारला, येणा-या जाणार्‍या गाड्यांना प्रश्न विचारला, म्हंटलं, भूक लागलीये मला, तहान लागली रे मला, होणारे का सोय काही? निदान थोडावेळ आराम करायची इच्छा आहे, मिळेल का काही जागा? हा प्रश्न सातत्याने तीन-चार वेळा विचारल्यानंतर मला या सगळ्यांमध्ये थोडासा सकारात्मक फरक जाणवला. रस्त्याचा चढ किंचित कमी झाला, डोंगरमाथा जवळ येतोय असं वाटलं, येणाऱ्या जाणाऱ्या गाड्या धीर देऊ लागल्या, आजूबाजुच्या झाडांना सळसळवून सुखद वाऱ्याच्या झुळका आजूबाजूने वावरू लागल्या, थकवा कमी झाल्याचे जाणवू लागले, आणि साधारण पंधरा ते वीस मिनिटांनंतर रस्त्यावर बरीच गर्दी दिसायला लागली‌‌. आतापर्यंत गेलेल्या अनेक गाड्या तिथे थांबलेल्या दिसल्या. काय झालं बाबा इथे? असा विचार करत आम्ही त्या गर्दी पर्यंत पोचलो. “परिक्रमावासी आगये, परिक्रमावासी आगये” असे म्हणत आठ-दहा लोकांनी आमच्या भोवती गराडा घातला. आम्हाला बसायला सतरंजी अंथरली. त्यातल्या दोघांनी दोन ताटल्या मध्ये गरमागरम, भरपूर तूप घातलेले मुगाची खिचडी, खीर आणि पाण्याने भरलेले मोठाले पेले आमच्या समोर ठेवले. इथे एक छोटसं देवीचं मंदिर आहे. इतकं छोट की ते गर्दीमुळे आम्हाला दिसेना. मंदिरात वाकून जावं लागतं. इथं कोणी पुजारी नाही की कुणी देखभाल करणारा नाही. मंदिराला दोन दारं, एक समोरच, एक मागचं. दारांना पल्ले नाहीच…उघडीच ती… आत देवीची मूर्ती.. लहानशी.. कुणी भक्तांनी या देवीचा भंडारा घातला होता. ‌ इथे रोजची पूजा देखील होत नाही. गावापासून अत्यंत लांब असल्याने फारशी कुणाची येजा ही नाही. वर्षा-दोन वर्षांतून एखाद वेळेस कोणी तरी भक्त असा भंडारा घालतो, अन आमच्या सारखे परिक्रमावासी तिथून तृप्त होऊन जातात… मला माझ्या प्रश्नाचे उत्तर पुन्हा मिळालं होतं. नर्मदे हर म्हणायची देखील गरज पडली नव्हती. काही बोलायलाच नको होतं. फक्त प्रामाणिक पणे मनातल्या मनात विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर माझे नर्मदामाई या निसर्गाच्या कर्वे मला देतही होती आणि माझ्या इच्छा पूर्ण ही करत होती.

गरमागरम खिचडी चहा झाल्यानंतर आम्ही तिथे थोडा काळ विसावलो. खरंतर आज इथेच थांबावं असं वाटत होतं. पण इतक्या छोट्या मंदिरात राहता येणं शक्य नव्हतं आणि अजून जेमतेम दुपारचे दोन अडीच झाले होते. तास दोन तास सहज चालू शकणार होतो, म्हणून पुढे जायचं ठरवलं. पुढचा चढ-उतार बरंच अंतर पर्यंत सूरु होता. मध्ये काही गावं लागली देखील. पण आता थकवा नाहीसा झाल्यामुळे आम्ही पुढे चालत राहिलो.

आता सपाट रस्ता आला होता मात्र या सपाट पणा बरोबर आजूबाजूचा निसर्ग भकास झाला होता. दोन्ही बाजूला सपाट मैदान आणि मधून जाणारा कच्चा पण मोठा रस्ता. रखरख ऊन. नजर जाईल तिथपर्यंत नुसतं सपाट मैदान. इथे एक गंमत झाली बरं का. आमच्या मागून एक मोठी कार आली‌‌. गाड्या आल्या की लोक परिक्रमावासी ना काहीतरी दान करतात. त्यांनी आम्हाला थांबवलं, आम्ही थांबलो. त्यातून एक बडी असामी माणूस आणि त्याची नव्वदीच्या घरातली आई खाली उतरले. नर्मदे हर झालं. थोड्याफार गप्पा गोष्टी झाल्या. हा माणूस या क्षेत्राच्या सगळ्यात श्रीमंत व्यक्तींपैकी एक. भरपूर जमिनीचा मालक आणि कपड्याचा व्यवसायी. कशाची म्हणून कमी नाही. या काकांनी आम्हाला भरपूर बिस्किट, चिवडा आणि इतर खाऊ दिला. मात्र निघताना गंमतच झाली. ह्या आजी माझ्याकडे बोट दाखवून म्हणाल्या, तुम्ही डोक्याला बांधलेला रुमाल मला द्या. “मै तुमको दुसरा रुमाल दिलाती हू, लेकिन ये रुमाल मुझे चाहिये. हमारा कपडो का व्यवसाय है तुम्हारे लिये नये कपडे जाती हू लेकिन मुझे रुमाल चाहिए…” आज पर्यंत आमच्याकडं कधीही कोणी काही मागितलं नव्हतं, फक्त सगळं दिलं होतं. मी डोक्यावरचा रुमाल काढला आणि आजींच्या हातावर ठेवला. त्यानंतर त्या आजींनी जे केलं ते पाहून माझे डोळे भरून आले. माझ्या डोक्यावरचा बांधलेल्या रुमाल त्या आजींनी स्वतःच्या डोळ्याला लावला छातीशी कवटाळला आणि तो रुमाल त्या काकांच्या डोक्याला बांधला. त्यावेळी त्यांच्या डोळ्यात अश्रू होते. त्यांनी त्यांचा एक हात माझ्या डोक्यावर ठेवला आणि म्हणाल्या, “अपने बेटे से ज्यादा एक मा को और क्या चाहिये? आप परिक्रमा मे हो, इसलिये मेरा रोना तुम्हारे सामने नही रोऊंगी, तुम्हारा ये रुमाल मेरे बच्चे के सर पर सुरक्षा छाया जैसा रहे यही प्रार्थना मेरे लिये करना…” त्या काकांना काय त्रास होता ते मी देखील विचारलं नाही. आजींनी मला मिठी मारली आणि त्या मिठीत असताना मनातल्या मनात नर्मदा माईला प्रार्थना केली “माऊली ह्या आईची इच्छा पूर्ण होवो….”

त्या आजी आणि काकांना निरोप दिला आणि आम्ही हळूहळू पुढे निघालो. मध्ये एक दोन गाव लागलेत पण गावांमध्ये आश्रम नव्हता आणि राहता येईल असं घर ही दिसत नव्हतं. घर बरीच लहान होतीत आणि परिक्रमावासी ना आपल्या घरी बोलण्याची फारशी इच्छा कोणाची दिसत नव्हती म्हणून आम्ही पुढे पुढे चालत राहिलो. आता संध्याकाळ होत आली होती आणि कुठेतरी निवारा शोधण गरजेचं होतं. दूर एक सुंदर बंगला दिसत होता. कदाचित या गावातलं सगळ्यात मोठं घर असावं. गावाचं नाव बिझौरी. त्या घराकडे पाहून वाटलं ह्या घरची माणसं मालमत्ते दार दिसतात. इथे अंगणात जरी राहायला मिळालं तरी हरकत नाही. बघुया पुढे काय होतंय ते असा विचार करत करत पुढे निघालो. वाटेत सायकल चालवणारी लहान मुलं दिसली. त्यातला एक मुलगा, साधारण सात आठ वर्षाचा. त्याने थांबून आम्हाला नर्मदे हर केलं आणि म्हणाला “आगे एक आटाचक्की है, परिक्रमावासी की व्यवस्था होती है.” वा कुठे का होईना आमची आजची व्यवस्था होणार होती. आम्ही त्या मुलाला विचारलं “कहा है चक्की, तर म्हणाला व सुंदर सा‌ बडा बंगला दिख रहा है उसके बाजू में आ जाओ आप”. आम्ही ज्या बंगल्याकडे बघत होतो त्याच्याच बाजूला चक्की होती. चला सोय झाली म्हणायची! आम्ही हळूहळू त्या घरापर्यंत पोहोचलो. चक्की कुठे विचारलं आणि राहण्याची व्यवस्था होईल का ते विचारलं. त्या बंगल्यात न एक म्हातारे आजोबा बाहेर आले आणि म्हणाले ” ये चक्की भी मेरी है, बंगला भी मेरा है. चक्की मे क्यू रहोगे? हमारे घर उपर के मंजिल मे परिक्रमावासी की व्यवस्था की है. आप हमारे घर मे रहोगे. किसने बताया आपको हमारे बारे मे?” आम्ही त्या आठ वर्षाच्या मुलाचा वर्णन केलं तसं त्या आजोबांनी त्या मुलाला आवाज दिला “अमन बहार आओ..” अमन हा त्या आजोबांचा पणतु. पण आमच्या घरी या असं काही तो बोलला नाही, या घरात सोय होते किंबहुना चक्की मध्ये सोय होते असं त्यांनी आम्हाला का सांगितलं ते तोच जाणे. एक मात्र नक्की या क्षणाला मनात विचार आला की या मोठ्या घरात सोय झाली तर आपलं ओझं कुणावर येणार नाही त्या क्षणाला अमन नी आम्हाला थांबवलं आणि त्या बंगल्याची वाट‌ दाखवली. तिथेच आमची भेट भूपेन शी झाली. भूपेन हा या आजोबांचा नातू. त्याची आई, त्याची काकी… त्यांच्यातलीच एक मी होऊन गेले थोड्याच वेळात! मग स्वयंपाक घरात बसून स्वयंपाक करता करता गप्पा झाल्या. हे म्हातारे आजोबा आमचं जेवण होईपर्यंत थांबून होते. फाइव स्टार सोय इथल्या छोट्याशा गावात झाली होती. हो आंघोळीला वॉटर हीटर पासून तर थंडी वाजू नये म्हणून रुम हिटर पर्यंत व्यवस्था इथे होती.

दुसऱ्या दिवशी तिथून पुढे निघालो. वाटेतल्या अन्नपूर्णा मंदिरात अन्नपूर्णेचा प्रसाद घेऊन निघालो. तिथेही एक गंमत झाली. तिथल्या प्रसादी ची वेळ दुपारी एक वाजता ची मात्र आम्ही सकाळी सात वाजताच निघालो असताना मंदिरातून एका गृहस्थाने आवाज दिला. चाय नाश्ता तो करलो. दर्शनाला जायचं होतं त्यामुळे मंदिरात गेलो. हे मंदिर पुरातन मंदिर आहे गणपती मंदिर, देवी मंदिर, राम मंदिर अशी काही मंदिर येथे आहेत. ते दर्शन घेऊन मंदिरातल्या देखभाल करणाऱ्या बाई कडे गेलो तो त्यांनी साबुदाण्याची खिचडी बनवली होती. कुणालातरी उपास होता म्हणून खिचडी बनवली आणि तो प्रसाद आम्हाला ही मिळाला अगदी पोटभर.

तिथून पुढे करोंदी मार्गे विक्रमपूर कडे जायला लागलो हा रस्ता निलगिरीच्या झाडांनी भरलेला. बरेच चढ-उतार, बरेच पूल, पण वातावरण अगदी छान होतं त्यामुळे फारसा थकवा जाणवला नाही. पुढे विक्रमपुर ला जाताना आम्हाला डॉक्टर पंकज जैन आणि डॉक्टर श्वेता जैन भेटलेत, जोगी टिकरिया च्या आधी एक छोटासा कृष्ण कन्हैया भेटला. त्याची गंमत नक्की सांगेन. मात्र अनुभव आला तो जोगी टिकरिया च्या पुढे. देवरा ते इटोर म्हणजे शेष घाट कडे तर फारच रोमांचक असा प्रवास घडला. देवराला गेलो तो आमच्या सोबत कोणीतरी शक्ती चालत असल्याचा भास झाला, आपण अगदी शब्द बोलावा किंवा विचार करावा आणि चटकन तसंच घडावं असं आठ-दहा वेळा झालं. आणि काहीतरी झालं अविश्वसनीय …सांगणारे पण पुढच्या भागात