👁️🧠अवयव दान🫀👁️ भाग↕️२ – बडगुजर. इन

• 

👁️🧠अवयव दान🫀👁️
भाग↕️२.
आज ३ ऑगस्ट:राष्ट्रीय अवयव दान दिन: जनजागृती
🧠↕️🧠
मरणोत्तर पंचत्वात विलिन न होता.!
अवयवदानाने या ब्रम्हांडात जिवंत रहा..!!

शापित होत चाललेल्या मानवी जीवनाला: ख-या अर्थाने नवी संजीवनी व उर्जा प्रात्त करुन द्यायचे झाल्यास देहदान,नेत्रदान, त्वचादान, रक्तदान व अवयव दान चळवळ समाजात मोठ्या प्रमाणात रुजवणं गरजेचं आहे.

आत्मा अमर आहे व देहरुपी शरीर नश्वर आहे असं आपल्या संस्कृतीत म्हणतात. पण मरणोत्तर ही आपण अवयवदान करुन या जगात जिवंत राहु शकतो हे सत्य लवकर माहित करून घेणे गरजेचं आहे. माणसांच्या मृत्यु नंतरही माणुस मृत्युशी झुंज देणा-या पाच सहा माणसांना जीवनदान देऊ शकतो ,म्हणून देहदान व अवयवदाना बाबतची जनजागृती होणे नितांत आवश्यक आहे.

साबित कर की तु जिंदा है
सिर्फ सांस लेना ही सबूत नही।
मृत्युपश्चात अवयवदान गर तु करता है
तो सच में तेरा जैसा कोई सपूत नही।।

कारण मृत्यु अटळ असला तरी कशाप्रकारे मरायचं व मरणोत्तर ही कशापध्दतीने जिवंत राहायचं हे नक्कीच ठरविता येईल.

👀नेत्रदान,🩸रक्तदान, देहदान,त्वचादान व🫁🧠 अवयवदान🫀 हे आता करणं खुप सहजशक्य झालं आहे ते वैद्यकिय शास्त्राच्या प्रगतीमुळे.

विज्ञान व त्यांच्या शाखा कितीही प्रगत होत असले तरीही माणसांचे आयुष्य मुळीच सुखी,आनंदी व समाधानी होत नसुन तो अधिकाअधिक भयग्रस्त व्याधीग्रस्त होत चालला आहे. मानवी जीवनाला अधिक सम्रुध्द करण्यासाठी वैद्यकिय शास्त्रात अधिक संशोधन व्हावे असे वाटत असेल तर या संशोधनातला सर्वात मोठा संसाधन जर कोणता लागत असेल तर तो आहे मानवी देह .
देहदानचे प्रमाण वाढले तर नवीन पिढीत अनेक चांगले चिकित्सक,उपचारक व संशोधक तयार होतील व त्याचा फायदा मानवी जीवनाला व जगाला होईल…

देहदान करण्याच्या या प्रक्रिये मध्ये प्रिय व्यक्तीच्या मृत्युनंतर त्यांच्या नातेवाईकांची जबाबदारी अत्यंत महत्वाची ठरते. त्वरीत आपण वैद्यकीय महाविद्यालयाशी किंवा संबंधीत क्षेत्रात कार्यरत समाजसेवकांशी संपर्क करून देहदान या राष्ट्रीय सेवेत योगदान देता येईल. प्रिय व्यक्तीच्या नैसर्गिक मृत्युनंतर पुढील चार ते पाच तासात देहदान करता येतं. तसेच शवशीतपेटीत शव ठेवल्यास पुढील 24 ते 36 तासात देहदान करता येते. मृत पावलेली व्यक्ती कर्क रोगानी किंवा कांही संसर्गजन्य आजारानी किंवा अनेक महीने इस्पितळात उपचार घेत असेल तर मात्र देहदान करता येत नाही.
देहदान किंवा नेत्रदान करावयाचे असल्यास नातेवाईकांनी त्वरीत मृत्यु प्रमाणपत्र तयार ठेवावे व संबंधीत संस्था अथवा व्यक्तींना माहिती द्यावी. मृत्यू प्रमाणपत्र death certificate उपलब्ध करणे ही मृतांच्या नातेवाइकांचीच जवाबदारी असते. देहदान संकल्प पत्र भरुन आपण आपली मरणोपरांत इच्छा आपल्या जवळच्या नातेवाईकांना सांगुन ठेऊ शकता. संकल्प पत्र भरले याचा अर्थ मृत्यू नंतर देहदान केलेच पाहिजे असे नाही. जर जवळच्या नातेवाईकांनी देहदानाची अनुमती नाही दिली तर ते देहदान करता येत नाही. आणि जर संकल्प पत्र भरले नसेल आणि जवळच्या नातेवाईकांनी देहदान करण्याची इच्छा व्यक्त केली तर देहदान करता येते. संकल्प पत्र हे जवळच्या वैद्यकीय महाविद्यालयात, या क्षेत्रात काम करणाऱ्या स्वयंसेवी संस्था व व्यक्ती कडे आणि नेट वर उपलब्ध आहे.

👁️नेत्रदान👁️ हे फक्त नैसर्गिक मृत्युनंतरच होऊ शकते. काही वेळेस आत्महत्या प्रकरणात सुध्दा नेत्रदान करता येईल, पण अशावेळेस मात्र पोलीस तपास अधिकार्याच्या पुर्व परवानगीनेच करता येतं. याच साठी पोलिसांसाठी सुद्धा प्रबोधन पर व्याख्यानं आयोजित केली पाहिजेत. मृतव्यक्तीचे नेत्रदान करण्याचे ठरले तर सर्व प्रथम मृतव्यक्तीच्या डोक्या खाली उशी,लोड व तक्या वगैरे ठेवावे. त्वरीत पंखा बंद करावा. जर एयर कंडिशनची सोय असेल तर तो सुरु करावा. डोळ्यावर थंड पाण्याच्या पट्टया ठेवावे.
नेत्रदानात सुंपर्ण डोळा कधीच काढला जात नाही. चेहरा विद्रुप न करता फक्त नेत्रपटल& ( CORNEA )_ काढला जातो.मृत्यु नंतर 4-6 तासात नेत्रदान करावे लागते.काढलेले नेत्रपटल आय बँकेत सुरक्षित साठवले जाते.दरवर्षी १० जुन हा जागतिक नेत्रदान दिवस म्हणून साजरा केला जातो. श्रीलंकेत नैसर्गिक मृत झालेल्या व्यक्तींचे १००% नेत्रपटल cornea काढुन घेतले जावेत असा कायदाच केलेला आहे. त्यामुळे श्रीलंकेला नेत्रपटलाचा जागतिक पुरवठादार म्हंटलं जातं.
एका अंध व्यक्तीला एकच डोळा बसवला जातो. म्हणजे एका मृत व्यक्तीचे नेत्रदान केले तर दोघांना दृष्टी मिळते. आज अत्याधुनिक तंत्रज्ञानामुळे एका नेत्रपटलाचे दोन ते तीन भाग slice करता येतात. एका व्यक्तीच्या नेत्रदानामुळे ४ ते ६ लोकांना जग पहायला मिळते. ज्यांना नेत्रपटल cornea बसवले जातात ते सुद्धा नेत्रदान करू शकतात.
जन्मजात अंध व्यक्ती सुद्धा नेत्रदान करू शकतो.
आपल्या देशात श्रीलंकेसारखा कायदा करता येणार नाही परंतु समाजात जागृती करुन १००% नेत्रदानाचे उद्दिष्ट साध्य करु शकतो.चला तर मग आजच👁️नेत्रदानाचा👁️संकल्प करुयात.

तसेच त्वचादान सुध्दा नेसर्गिक मृत्युनंतरच करता येते. पायाच्या मांडीवरची पातळ पापुद्रारुपी त्वचा काढुन स्किन बँकेत साठवली जाते. भाजलेलेल्या व शरिरावर मोठाले जखम असलेल्या रूग्णांना त्वचादान हे जीवनदान ठरते. याला सुद्धा मॅचिंगची गरज नसते. नेत्रदान सारखंच त्वचादान सुद्धा जागेवरच होते. म्हणजे मृत व्यक्ती जिथे असेल तिथे येऊन त्वचा काढली जाते. महाराष्ट्रात त्वचा पेढी skin bank फक्त चार ते पाच आहेत. त्वचा पेढींची संख्या वाढली तर त्वचादान सुद्धा वाढेल आणि शेकडो रुग्णांना त्याचा फायदा होईल.

अवयवदान: अवयवदानात प्रामुख्याने तीन भाग पडतात. स्वत:च स्वता:ला देणे, दुस-याला देणे आणि जनावरांचे अवयव मानवाला बसविणे. Auto transplant, Alo transplant, zeno transplant.
दुसऱ्याला अवयव देणं किंवा दुसर्याकडुन अवयव घेणं याचे सुद्धा दोन भाग आहेत. एक स्वस्थ सुदृढ व्यक्तीचे अवयवदान live donar व मेंदुमृत brain dead व्यक्तीचे अवयवदान, cadaver organ donor.
माणुस नैसर्गिकरीत्या मृत झाला तर सगळे अवयव निकामी होतात. मृत्यू झाल्यानंतर कुठलेही अवयव कामाला येत नाहीत.
शरिरात रक्ताभिसरण सुरू आहे, मेंदू व्यतिरिक्त इतर अवयव कार्यरत आहेत अशाच परिस्थितीत अवयवदान होऊ शकते. मेंदुमृत brain dead व्यक्ती जी इस्पितळात व्हेंटिलेटरवर जीवंत असते तीचेच अवयवदान जवळच्या नातेवाईकांच्या परवानगीने करता येते.
मेंदू मृत घोषित करणं brain dead हे काम अतिशय जोखमीचे व जवाबदारीचे असते.
एखादा रुग्ण मेंदू मृत आहे असं तपासात लक्षात आले तर चार ते पाच डॉक्टरांचे एक पथक तयार करतात, यात प्रामुख्याने न्युरो सर्जन अथवा न्युरो फिजीशियन असलेच पाहिजेत. हे पथक रुग्णाची पुर्ण तपासणी करून आपला अहवाल देते. पुढे सहा साता नंतर असेच दुसरे पथक येऊन पुन्हा तपासणी करते. दोन्ही पथकांचा अहवाल मेंदू मृत असाच असेल तर त्या रुग्णाला मेंदू मृत घोषित करतात व तसे ztcc ला कळवतात.
पुढे नातेवाईकांचे प्रबोधन सुरू होते. जर नातेवाईक अवयवदानासाठी तयार झाले तर कुठले अवयव सुस्थितीत आहेत हे तपासले जाते व तसे पुन्हा ztcc ला कळवले जाते. ztcc त्यांच्या यादी प्रमाणे मेंदू मृत व्यक्तीच्या अवयवांना मॅच होणारे पेशंटशी संपर्क साधतात.
यानंतर अवयव काढण्याची प्रक्रिया सुरू केली जाते.
अवयव बसवताना मॅचिंग फार महत्त्वाचे आहे. काढले जाणारे अवयव बसवले जाणाऱ्यांना मॅच होत असतील तरच बसवले जातात.काढलेले अवयव जास्त काळ टिकून राहू शकत नाहीत. काही तासांच्या आत दुसऱ्या शरिरात बसवावे लागतात. अवयवदान करणारी व्यक्ती आणि बसवली जाणारी व्यक्ती जितक्या जवळ असतील तेवढ सोपं जातं. Local purchase, local sale हे तत्व इथे सुद्धा लागु होते.
लांब पल्ल्याचे अंतर असेल तर जलद वाहतुकीसाठी ग्रीन कॉरीडॉर , एयर अॅम्ब्युलेंस, वगैरे पर्याय वापरले जातात.
काढलेला अवयव दुसऱ्या पेशंटला बसवायच्या आत निकामी होऊ शकतो. निकामी होण्याचे प्रमाण दहा पैकी एक एवढे आहे.
ग्रीन कॉरिडॉर म्हणजे काढलेले अवयव दुसऱ्या ठिकाणी घेऊन जातात त्या रस्त्यावरील संपूर्ण वाहतूक थांबवली जाते व सगळे सिग्नल हिरवे केले जातात.
अवयवदान प्रक्रियेत स्थानिक प्रशासन,संपूर्ण पोलिस यंत्रणा यांचा सुद्धा समावेश असतो.
अवयवदान व अवयव प्रत्यारोपण ही संपूर्ण प्रक्रिया सरकारच्या परवानगीनेच होते.सरकारी मान्यताप्राप्त इस्पितळ व सरकारी मान्यताप्राप्त डॉक्टर मार्फतच अवयव काढण्याची व बसवण्याची प्रक्रिया पार पडते.जरा एखाद्या गावात मान्यताप्राप्त इस्पितळ किंवा डॉक्टर नसतील तर सरकार तातडीने तेवढ्या एका रुग्णाचे अवयव काढण्यासाठी परवानगी देते.

स्वस्थ सुदृढ व्यक्ती जवळच्या नातेवाईकांनाच आपले अवयव देऊ शकते. यात प्रामुख्याने मुत्रपिंड kidney, यकृत lever चा काही भाग देता येतो.यात सुद्धा मॅचिंग महत्वाचे आहे, मॅचिंग होत नसेल तर स्वॅप सुद्धा करतात.
मुत्रपिंड हे स्वस्थ सुदृढ व्यक्ती आपले एक मुत्रपिंड दान करु शकतो आणि एकाच मुत्रपिंडावर पुढील आयुष्य चांगले जगु शकतो.
मेंदू मृत व्यक्तीचे दोन मुत्रपिंड उपलब्ध होतात ते दोन रुग्णांना एक एक बसवले जातात.
यकृतचे सुद्धा दोन भाग असतात,Right lobe,left lobe, मानवी शरीरात यकृत हा एक असा अवयव आहे की तो स्वतः च स्वतः ला ठिक करु शकतो, व वाढतो सुद्धा. स्वस्थ सुदृढ व्यक्तीच्या यकृतचा एक भाग काढून दुसर्याला लावला जातो. व दोन्ही व्यक्तींमध्ये ते वाढते .
मेंदुमृत व्यक्तीचे एक यकृत दोन पेशंटना बसवले जाते. (जर तशा प्रकारची खराबी असलेले पेशंट उपलब्ध असतील तर म्हणजे एकाच वेळी right lobe व left lobbe खराब झालेले पेशंट उपलब्ध असतील तर.)
अवयव बसवण्यामधे मुत्रपिंड सर्वात जास्त बसवले जातात, त्या खालोखाल यकृत व नंतर हृदय.
आता तर भारतात हात बसवण्याच्या शस्त्रक्रिया सुद्धा यशस्वी झाल्या आहेत.
जसजसे वैद्यकशास्त्र प्रगत होत जाईल तसतसे बसवले जाणार्या अवयवांची संख्या वाढत जाईल.
मेंदू मृत व्यक्तीचे अवयवदान झाल्यानंतर मृताचे पोस्टमार्टम करणं कायद्याने बंधनकारक आहे अन्यथा पुढे इन्शुरन्स कंपनी क्लेम रिजेक्ट करु‌ शकते.

दरवर्षी १३ ऑगस्ट हा दिवस जागतिक अवयवदान व देहदान दिवस म्हणून साजरा केला जातो.
८ जुलै १९९५ साली भारत सरकारने अवयवदान कायदा संमत केला. तेव्हा पासून देशात अवयवदान चळवळीने वेग पकडला.गैरकृत्यांना आळा बसला.
अवयवदान करताना वयाची अट नसते. अमेरिकेत १०० तास जगलेल्या म्हणजे चार दिवस जगलेल्या नवजात शिशूचे मुत्रपिंड kidney दुसऱ्याला बसवण्यात आली.
तर नॉर्वे मधे ८९ वर्षीय वयोवृध्दाचे हृदय व फुप्फुसे दान केले आहेत.
अवयव बसविल्यानंतर रुग्णाला पुढील काही वर्षे औषधे घेत रहावी लागतात, हे इथे विशेष नमुद करण्याचे कारण म्हणजे अवयव बसवण्याची शस्त्रक्रिया व्यवस्थित पार पडली आणि नंतर पेशंटने नियमित औषधे घेतली नाहीत किंवा औषधं घेण्याइतपत आर्थिक परिस्थिती राहिली नाही तर पेशंटचा मृत्यू होईल व आत्तापर्यंतचा खर्च पाण्यात गेल्या सारख होईल.
सोशल मीडियावर अवयवदान होत नाही.
अपघातात पती पत्नी मृत्युमुखी पडले आणि त्यांचे चार मुत्रपिंड उपलब्ध आहेत वगैरे सारखे मेसेज सोशल मीडियावर फिरत असतात आणि या विषयातील अज्ञानतेमुळे लोक कुणाचा तरी फायदा होईल या आशेने तो चुकीचा मेसेज पुढे पुढे पाठवत राहतात. सर्वांना हात जोडून विनंती की सोशल मीडियावर असले मेसेज आले तर तात्काळ डिलीट करून टाका.
अवयव म्हणजे नक्की काय? तर जास्त विज्ञानाच्या व वैद्यकशास्त्राच्या खोलात न शिरता सांगता येईल की ज्याला मॅचिंगची गरज असते ते अवयव, उदा. हृदय, यकृत, मूत्रपिंड इत्यादी.. व ज्याला मॅचिंगची गरज नसते ते ऊती किंवा tissues उदा. डोळे,त्वचा,अस्थी वगैरे.
फ्रांस मध्ये मेंदुमृत व्यक्तींचे १००% अवयवदान करण्याचा कायदा केला आहे. तिथे नातेवाईकांच्या परवानगीची गरज नाही.
भारतासारख्या लोकशाही देशात असा कायदा करण शक्य होणार नाही. सततच्या प्रबोधनानेच यांची संख्या वाढत जाईल.

जनावरांचे काही भाग माणसाला बसवले जातात. Zeno transplant.
आता तर डुकराचे संपुर्ण हृदय माणसाला बसवण्याची किमया डॉक्टरांनी साध्य केली आहे. यासाठी त्या जनावरात काही जनुकीय बदल घडवून आणावे लागतात.
अवयवदानात चौथा प्रकार म्हणजे कृत्रिम अवयव.
कृत्रिम हृदय बर्यापैकी यशस्वी झाले आहेत. काही लोक कृत्रिम हृदयावर आज जीवन जगत आहेत.
कृत्रिम मुत्रपिंड kidney चे प्रयोग सुद्धा यशस्वी झाला आहे.
कृत्रिम अवयवात हृदयाची कार्यक्षमता आघाडीवर आहे.
इंग्लंड मधील सेल्वा हुसैन ही महिला गेले साडेचार वर्षे कृत्रिम हृदयावर जगत आहे.

अवयवदानाच्या संपूर्ण प्रक्रियेवर राज्य सरकारची समिती ztcc zonal transplant coordination committee देखरेख ठेऊन असते. ज्यांना अवयवयाची गरज आहे त्यांनी सर्वप्रथम ztcc कडे संबंधित डॉक्टर मार्फत नावनोंदणी करण गरजेच आहे.
याव्यतिरिक्त केंद्र सरकारच्या notto, national organ and tissue transplant organization, rotto, sotto अशा संस्था सुद्धा अवयवदान प्रक्रिया व्यवस्थित पार पाडण्यासाठी मदत करतात.
अवयवदानाची संपूर्ण प्रक्रिया अतिशय गुंतागुंतीची, अवघड व खर्चिक असते. अतिशय निष्णात डॉक्टर लागतात.

या सर्व बाबींचा सखोल विचार करता आपण आपल्या शरिराची योग्य काळजी घेणं, अवयव घेण्याची वेळच येऊ न देणं यासाठी आपली जीवनपद्धती स्थल काल वयानुसार ठेवणं हाच यावरचा एकमेव उपाय आहे.

👍मोका दिजिए खुद को
इस कदर अवयवदान करनेका l
यही लाजवाब तरिका है
मरणोत्तर भी कई जिस्मोंमे जिंदा रहने का ll
संदर्भ: ©®सुमेध देहांगदान जीवदान समाजसेवी संस्था
👁️👀👁️🫁🫀🧠👁️👀👁️
तुमच्या शरीराचे अवयव व त्याला निष्काळजीपणामुळे होणारे आजार याबद्दल काळजी घेऊन सारे अवयव स्वस्थ आणि मस्त ठेवा अन् ते मरणोत्तर दान करण्याचा संकल्प करा.!

१) पोट: केव्हा बिघाडते, जेव्हा तुम्ही सकाळी नाष्टा करत नाही.

२) मूत्रपिंड: केव्हा बिघडतात जेव्हा तुम्ही २४ तासात १० ग्लास पाणी पीत नाही.

३) पित्ताशय: केव्हा बिघडते,जेव्हा तुम्ही ११ च्या आत झोपत नाही व सूर्योदयापूर्वी उठत नाही.

४) लहान आतडे: केव्हा बिघडते, जेव्हा तुम्ही थंड आणि शिळे अन्न खाता.

५) मोठे आतडे: केव्हा बिघडते,जेव्हा तुम्ही तळलेले आणि मसालेदार पदार्थ जास्त खाता.

६)🫁फुफ्फुसे: केव्हा बिघडतात, जेव्हा तुम्ही धूर,धूळ आणि सिगारेट बिडी ने प्रदूषित वातावरणात श्वास घेता.

७) यकृत: केव्हा बिघडते,जेव्हा तुम्ही तळलेले,जंक आणि फास्ट फूड खाता.

८)🫀हृदय: केव्हा बिघडते, जेव्हा तुम्ही  जास्त मीठ मिश्रित व चरबीयुक्त तसेच रिफाइंड तेल अशा प्रकारचा आहार घेता.

९) स्वादुपिंड: केव्हा बिघडते,जेव्हा तुम्ही सहज मिळतात आणि चविष्ट लागतात म्हणून जास्त गोड पदार्थ खाता.

१०)👀डोळे:  केव्हा बिघडतात,जेव्हा तुम्ही अंधारात मोबाईल व कॉम्प्युटर वर काम करता.

११) मेंदू: केव्हा बिघडतो, जेव्हा तुम्ही नकारात्मक विचार करता.

निसर्गाने “माेफत” मध्ये दिलेल्या शरीराच्या “अवयवाची” योग्य “काळजी” घ्या योग प्राणायाम करा  शरीर “स्वस्थ” तरच आपण “मस्त” “शरीराचे” कोणते ही”अवयव” हे बाजारा मध्ये मिळत नाहीत आणि चुकून मिळाले तरी खूप महाग आणि आपल्या शरीरात योग्य पद्धतीने सुट होऊन बसतीलच असे नाही म्हणून आपल्या “शरीरातील अवयवांची” नेहमी काळजी घ्या.! “मरणोत्तर आपले स्वस्थ आणि मस्त अवयव दान करायची आहेत या उद्देशाने आपण काळजी घ्या.!”
चला तर आज अवयवदानाचा संकल्प करूया.!*
*ll👁️🫁 शुभम् भवतु:🧠👁️ll*
〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️