🚩 आज ६ जून:छत्रपती शिवरायांनी राज्याभिषेक प्रसंगी निर्मिलेली सार्वभौमत्वाची प्रतीके🚩

• 

१) शरभ: शरभ हे राज्याच्या शक्तीचे प्रतीक असते.त्यांच्या पायांत ,मुखात किंवा शेपटीत असलेली गजशिल्पे ही राजाच्या अंकित असणाऱ्या सत्तांची प्रतीके.

२)राजचिन्ह तराजू:“तराजू” हे न्यायाचे प्रतीक आहे. स्वराज्यात न्याय समतोल असतो हे दाखवण्यासाठी हे राजचिन्ह महाराजांनी वापरले होते.नवीन वर्षाचा पहिला दिवस,राजाचे राज्यारोहण, सूर्यग्रहण किंवा चंद्रग्रहण अशा विशेष प्रसंगी राजाची तुला केली जात असे.

३)राजचिन्ह मोर्चेल: “मोर्चेल” म्हणजे मोराच्या पिसांचे हे चामर आहे.याची मूठ सोन्याची असते.हे सार्वभौमत्वाचे निदर्शक असे राजचिन्ह आहे.सावंतवाडीचे खेम सावंत आणि करवीर छत्रपती यांच्यात मोर्चेल धारण करण्यावरून युद्ध झाले होते. “मोर्चेल युद्ध” म्हणून इतिहासात ते प्रसिद्ध आहे

४)राजचिन्ह अश्वपुच्छ: आपल्या राज्याच्या समर्थ अश्वदलाचे प्रतीक म्हणून ही अश्वपुच्छे राजसभेत प्रदर्शित केली होती. शछत्रपती शिवाजी महाराजांच्या राजसभेत सिंहासनाच्या डाव्या उजव्या बाजूस ही अश्वपुच्छे घेतलेले आपल्याला दिसून येते.

५) राजचिन्ह चवरी: हे राजचिन्ह वैभवाचे प्रतीक आहे. चामर म्हणजे चवरी हे चिन्ह मंदिरातील देवदेवतांच्या अर्चनेच्या आणि आराधानेच्या करीताच वापरले जाते.चवरी वापरण्याचा मान देवाइतकाच राजाला आहे.छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या राजचिन्हात चवरी होती.या राज चामराची मूठ सोन्याची होती.

६)राजचिन्ह छत्र: छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मस्तकावर झळकणारे राजवैभवाचे चिन्ह म्हणजे “छत्र” होय.हे सार्वभौमत्वाचे चिन्ह आहे.छत्र म्हणजे निवारा. छत्र म्हणजे संरक्षण आपल्या राष्ट्राचे, शमायभूमीचे व प्रजाजनांचे संरक्षण. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी छत्र धारण तर केलेच , पण स्वतःला “छत्रपती राजा” म्हणवून घेतले.

७)भगवा ध्वज: भगवा ध्वज हाच भारताचा व महाराष्ट्राचा धर्मध्वज आहे.हाच ध्वज भारतीय संस्कृतिचा व तत्वज्ञानाचा प्रतीक आहे.या ध्वजाची परंपरा प्राचीन आहे.वारकऱ्याचा झेंडा भगवाच.महाराज आग्र्याला गेले तेव्हाही त्यांच्या स्वारीच्या आघाडीवर भगवा झेंडा हत्तीवर फडकत होता.स्वराज्याचा अधिकृत ध्वज म्हणून शिवाजी महाराजांनी भगवा झेंडा अगदी प्रारंभापसून वापरला.

८)राजचिन्ह राजदंड: सर्वसामान्यपणे आपण या दंडधारींना ‘चोपदार’ म्हणतो. छत्रपतींच्या राजसभेतील या दंडधारींचे दंड सोन्याचे असत. दरबारात हे दंड घेऊन उभे असत त्या पुरुषांना गुर्झबारदार म्हणत. संस्कृत वाङ्मयात या दंडधारींना प्रतिहारी म्हणत.

९.राजमुद्रा: #प्रतिपच्चंद्रलेखेव वर्धिष्णुर्विश्ववंदिता

सहसूनो: शिवस्यैषा मुद्रा भद्राय राजते ।।

या मुद्रेचा अर्थ असा ‘शहाजीराजांचे पुत्र शिवाजीराजे यांची ही मुद्रा प्रतिपदेच्या चंद्रकोरी प्रमाणे वर्धिष्णु आणि विश्ववंद्य आहे.ही राजमुद्रा कल्याणकारी असून ती विलसत आहे.ही मुद्रा शिवाजी महाराजांच्या बालपणापासूनच वापरण्यात येऊ लागली.राजपत्रांवर, आज्ञापत्रांवर आणि तहकरनाम्यांवर हीच मुद्रा आढळते.सदैव यशस्वी ठरलेली ‘प्रतिपच्चंद्र’ मुद्राच महाराजांनी अधिकृत ‘राजमुद्रा’ म्हणून वापरली.

१०)नाणी: छत्रपती शिवरायांनी राज्याभिषेक प्रसंगी स्वतःची नाणी निर्माण केली शिवराय हे तांब्याचं व होन हे सोन्याचं नाणं महाराजांनी चलनामध्ये आणल.या दोन्ही नाण्यांवर देवनागरी लिपी मध्ये एका बाजूस ‘श्री राजा शिव’ व दुसऱ्या बाजूस ‘छत्रपती’ असा मजकूर लिहिलेला असायचा.

११)मत्स्य: छत्रपती शिवरायांनी शेकडो वर्षांनंतर स्वतःचे असे आरमार निर्माण केले,विशेष म्हणजे ते संपूर्ण स्वदेशी बनावटीचे होते. गुराब,गलबत,तरांडा अशी त्यातली काही नावे होत.म्हणूनच मत्स्य हे आक्रमक आरमाराचे प्रतीक होय.
📜शिवराज्याभिषेक.३५०📜
एकच राजा-शिवाजी राजाl
रयतेचा राजा-जाणता राजाll संकलन:प्रा.सी.डी.साळुंखे,धुळे.
🔱➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰🔱

• 

•